Programma woensdag 4 juni 2025

Programma ALGU OTRO (Iets anders) Wals, mazurka, danza, tumba en galop

Henk Mak van Dijk speelt pianomuziek uit de Nederlandse Antillen

In dit concert kunt u genieten van ‘iets anders’, namelijk de lichtvoetige en poëtische dansen voor piano solo uit de Nederlandse Antillen. Het gaat hier om serieus gecomponeerde muziek met zowel invloeden van Europese als Afrikaanse muziek. In het begin van de 21e eeuw zette een revival in met hernieuwde studie van de rijke muziekgeschiedenis van de eilanden en nieuwe belangstelling voor componisten uit die regio, onder wie prominent de muziekfamilie Palm. Met het fascinerende boek van Jan Brokken Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin uit 2005 en de oprichting van de Palm Music Foundation met drijvende krachten professor Joop Halman en pianist/componist/ internist Robert Rojer kreeg de - zeker in Nederland totaal vergeten - klassieke muziek uit Curaçao een opwaardering. Concerten, lezingen, onderzoek, boeken, cd’s, bladmuziek, levensbeschrijvingen van componisten en digitalisering zijn daar onderdeel van. Nederlandse pianisten als Marcel Worms en het pianoduo Blaak braken in diverse concerten een lans voor het Antilliaans repertoire. Wat de Antilliaanse kant betreft komen we steeds weer pianisten tegen als Wim Statius Muller, Robert Rojer (kleinzoon van Jacobo Palm), Johnny Kleinmoedig, Edmond Chatlein, Harold Martina, Catherine Nicolaas, Ilja Huang, Randal Corsen en Alexander Kraft van Ermel (kleinzoon van Statius Muller)

De Haagse pianist Henk Mak van Dijk speelt graag muziek die niet tot de mainstream behoort, muziek die vergeten of genegeerd werd, maar verdient om uitgevoerd te worden. Zo specialiseerde hij zich bijvoorbeeld in de klassieke muziek uit Nederlands-Indië. In de afgelopen jaren heeft u van hem bijzondere Indische concerten in de Kloosterkerk kunnen horen. Voor dit lunchpauzeconcert heeft Henk een keuze gemaakt uit de vele charmante walsen, mazurka’s, tumba’s, en danza’s van de Antilliaanse componisten Jan Gerard Palm, Robert Rojer en Wim Statius Muller.

Programma ‘Algu otro’ – Iets anders

Jan Gerard Palm (1831-1906)
-Un sueño [Een droom], wals
-Jan Schorreber en Marie [roddel], tumba
-Un sueño [II], wals
-Mi pikete [wachtlopen], galop
 
Robert Rojer (1939)
-Images, danza
-Something else [Algu otro], danza
 
Wim Statius Muller (1930-2019)
Uit Suite Pikina:
-Mazurka en tumba
-Tumba di Johan
-George, wals
-Kalin, tumba
-Nostalgia, wals

Meer lezen>>>>>
Jan Gerard Palm (1831-1906) was als componist bijzonder productief; hij schreef meer dan 180 composities. Een tiental jaar geleden werd aan deze grondlegger van de klassieke Curaçaose muziek een indrukwekkende hommage gebracht in Zaal Diligentia in Den Haag, in aanwezigheid van een groot aantal hoogwaardigheidsbekleders, onder wie de premier en koningin Beatrix. De Palm Music Foundation presenteerde het boek Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao (verzorgd door Johannes Halman en zijn neef Robert Rojer) en er werden pianocomposities van Palm gespeeld door Rojer. In het welkomstwoord op die gedenkwaardige avond werd de bijdrage van Palm en de andere leden van zijn muzikale familie (allen met de naam Palm) aan het Antillaans-Nederlandse cultureel erfgoed genoemd:

 “De naam Palm is op Curaçao en de andere eilanden van de Nederlandse Antillen onlosmakelijk verbonden met de Antilliaanse klassieke muziek. Dankzij de composities en het muziekonderwijs van diverse generaties Palm alsook de geluidsopnamen van Jacobo en Edgar Palm, hebben onze klassieke walsen, polka’s, mazurka’s, danza’s en tumba’s bekendheid verworven tot ver buiten de salons en huiskamers waarin ze oorspronkelijk werden vertolkt.”

Robert Anthony Rojer werd in 1939 geboren in Willemstad, Otrobanda, op Curaçao. Hij begon op zesjarige leeftijd met pianoles bij zijn grootvader Jacobo Palm. Grootgebracht met de tradities van de Curaçaose salonmuziek en van huis uit gestimuleerd door zijn muzikale moeder, ontwikkelde hij zich als kind tot een talentvol pianist. Als hij op zijn twaalfde naar Nederland vertrekt voor verdere studie, kan hij al overtuigend werk van Chopin, Beethoven en Mozart spelen. In Nederland vervolgde hij zijn muziekopleiding, maar koos uiteindelijk voor een studie medicijnen in Groningen, en specialiseerde zich in interne geneeskunde. Rojer zelf over zijn pianospelen:

“Musiceren is in onze familie even natuurlijk als ademhalen. Mijn moeder, van geboorte een Palm, was in mijn vroege jeugd eerste violiste in het Curaçaosch Symfonie Orkest. Jacobo Palm, mijn eerste pianoleraar, was tevens mijn grootvader en Jan Gerard Palm was mijn betovergrootvader. Ik studeerde in mijn jeugd maar een half uur per dag, en speelde verder net zoals andere jongens. De pianostudie kostte mij geen enkele moeite.”

Als componist heeft Rojer zich weten te onderscheiden met een aantal bijzondere danza’s en unieke Curaçaose walsen voor piano. Zijn neef Johannes Halman gaf hem op zijn 75e verjaardag een origineel cadeau: de digitalisering en bundeling van al zijn handgeschreven werken. Ter gelegenheid van het uitbrengen van dit piano-album werd er in september 2014 een hommageconcert in het Avila Beach Hotel te Willemstad gegeven. Het evenement werd georganiseerd door de Maduro muziekstichting van Henry van der Kwast en de Palm Music Foundation. Extra luister werd bijgezet aan deze bijzondere gebeurtenis door pianospel van vijf bekende Curaçaose pianisten, die de composities van Rojer uitvoerden. Een ervan was de jazzpianist Randal Corsen:

“Ik denk dat Robbie een enorm hoofdstuk heeft toegevoegd aan onze Curaçaose pianomuziek, aan de ‘klassieke’ Antilliaanse wals en danza. Hij heeft een wereld aan klankkleuren geopend die we normaal gesproken niet horen in deze traditie op Curaçao. Robbie gebruikt bredere klanken, grotere akkoorden, meerdere klankkleuren, en ook ‘modernere’ melodieën. Vooral zijn danza’s zijn erg modern, en hoor je invloeden van het hele Caribische gebied in zijn werk. Voor mij vormen deze composities bij wijze van spreken een schakel tussen het oudere en traditionelere werk van zijn generatiegenoten en zijn voorgangers enerzijds, en de hedendaagse muziek anderzijds. We moeten Robbie erg dankbaar zijn dat hij deze klassieke dansen verder heeft ontwikkeld.”

Wim Statius Muller (1930-2019)

Bij het beluisteren van de Antilliaanse dansen, met name de walsen en mazurka’s van de Curaçaose pianist en componist Willem Statius Muller valt op dat zijn muziek sterk doet denken aan die van Chopin. Dat is geen toeval, studies tonen aan dat Chopins muziek al in de 19e eeuw op de Antillen werd geïntroduceerd en hogelijk werd gewaardeerd en nagevolgd. Ook voor Statius was de Poolse componist een grote bron van inspiratie. Eind augustus 2019 kwam Wim op zijn geliefde eiland Curaçao te overlijden op de uitzonderlijke leeftijd van 89 jaar. In zijn bewogen leven nemen zowel Curaçao, Amerika als Nederland en België een belangrijke plaats in.

Willemstad, Curaçao

Zijn jeugd bracht Wim door in de artistieke wijk Otrobanda in Willemstad. Op de pianola van zijn ouders leerde hij zijn eerste akkoorden en voor muzieklessen kon hij aan de overkant van de straat terecht bij Coco Palm, telg uit de befaamde Palm muziekdynastie. De jongen bleek talent te hebben voor de piano: hij improviseerde er lustig op los bij familiefeesten en partijen, maar legde zich eveneens toe op het spelen van de klassieke meesters. Wim zocht na de oorlog en na het overlijden van zijn ouders een nieuw perspectief en volgde het advies op van zijn (oud-)leraar Palm om toelatingsexamen piano te doen bij The Juilliard School of Music in New York. Gezien de overmaat aan talent en de onvermijdelijke concurrentie aldaar, was Wim hogelijk verbaasd dat hij geselecteerd werd voor dit mekka van de muziekwereld. Hij was daarom behoorlijk trots op zijn eindexamen zes jaar later dat hij cum laude aflegde (1954).

Een leven in de schaduw, 35 jaar in dienst van de overheid

Wim nam toch een opmerkelijke afslag. Op Curaçao nam hij een baan aan bij de regeringsvoorlichtingsdienst, en werd zelfs hoofd van de Antilliaanse Veiligheidsdienst. Banen in Nederland en hoge functies bij het NATO Office of Security volgden. Pianospelen werd alleen nog maar hobby. Optreden in het openbaar was er niet meer bij.  ‘Beleefd weigeren’ was het advies.

In Wims geïsoleerde bestaan kwam de focus als vanzelf te liggen op het componeren. In een interview gaf hij toe dat het leek of hij bij ellenlange vergaderingen driftig aantekeningen maakte, maar het waren melodische en ritmische invallen voor zijn walsen, mazurka’s en tumba’s die hij noteerde. Zijn bekendste stuk schreef hij op een regenachtige zondagmiddag in Den Haag: Nostalgia, een wals die een groot verlangen naar de Antillen uitdrukt en die hij na zijn pensionering in 1995 keer op keer op als toegift op concerten zou uitvoeren.

Antilliaanse dansen

Statius Muller schreef rond de 200 werken, voornamelijk voor piano, die hij Antillean Dances noemde: zeer speelbare walsen, mazurka’s, tumba’s en dansen met calypso- en rumba-ritmen, in een verfijnde mix van Europese, Afrikaanse, Antilliaanse en Zuid-Amerikaanse muziekelementen. Was hij niet zo oud geworden, dan hadden we wellicht veel minder van hem in beeld kunnen zien. Nu zijn er een paar prachtige uitzendingen van Vrije Geluiden van de VPRO, waaronder die van Wim samen met schrijver Jan Brokken. Jan had een aantal jaar op Curaçao gewoond en was na gedegen onderzoek een groot pleitbezorger geworden van de muziek aldaar. Prachtig is ook de documentaire Nostalgia: The Music of Wim Statius Muller van de Curaçaose filmmaker Alaric Smeets, die de pianist anderhalf jaar volgde en een zeer charmant portret van hem samenstelde (2013). ‘Een mooie synopsis van de Curaçaose muziekgeschiedenis, gemaakt in de herfst van mijn leven’, aldus Wim.
Statius Muller besefte maar al te goed dat hij aan het einde van een tijdperk stond, aldus Brokken. Hij en ook componist Robert Rojer sloten de klassieke periode van de wals, de mazurka en de tumba af.  Wims signature wals Nostalgia was daar een goed voorbeeld van.